Wales thua Bồ Đào Nha 0-1: Khi sự kiên cường trở thành chiếc lồng

Nếu ai đó cho bạn xem lại pha bóng quyết định ở tốc độ chậm, bạn sẽ không tìm thấy lỗi ở đâu cả. Ben Davies xoay người, chắn đúng hướng, đứng đúng vị trí. Quả bóng chạm vào chân anh, đổi hướng chừng hai gang tay, và Danny Ward đã đổ người về phía bóng đi ban đầu. Anh nằm đó, nhìn trái bóng lăn vào lưới, và không có gì để sửa. Tôi đã xem lại pha bóng ấy bảy lần trong phòng thu ở Marseille. Điều làm tôi khó chịu không phải bàn thua. Điều làm tôi khó chịu là mười lăm phút sau đó, cả đội Wales chơi thứ bóng đá mà họ không dám chơi suốt bảy mươi lăm phút trước. Brennan Johnson sút dội xà ngang. Lewis Koumas bị Rúben Dias chặn ở đúng khoảnh khắc cuối cùng. Đột nhiên Wales có cơ hội. Đột nhiên Wales dám chơi bóng. Vậy tại sao phải đến lúc thua mới dám? Craig Bellamy mang đến Lisbon một kế hoạch không hề bí ẩn. Wales đứng thấp, hai tuyến co lại thành một khối gọn ghẽ trước vòng cấm, nhường hẳn thế trận cho Bồ Đào Nha. Không có gì ở đây giống một phát minh chiến thuật. Đây là bài của một đội biết mình yếu hơn và chọn cách sống sót lâu nhất có thể. Ethan Ampadu, đội trưởng Leeds United, là người nói ra điều đó thẳng thắn nhất sau trận. Anh bảo đội mình có thể làm được nhiều hơn một chút. Đó không phải câu khách sáo. Đó là lời thú nhận của một người vừa chạy theo bóng gần chín mươi phút. Wales có lý do để tin vào cách tiếp cận ấy. Họ có Brennan Johnson, một mũi chạy cánh đang chơi ở Ngoại hạng Anh. Họ có Lewis Koumas, một phương án tấn công trẻ. Họ có Ben Davies, người đã chơi hàng trăm trận cho câu lạc bộ và đội tuyển. Họ có Danny Ward, thủ môn mà cả trận đã làm đúng phần việc của mình. Phía bên kia, Bồ Đào Nha bước vào trận với đúng thứ vũ khí khiến những khối phòng ngự thấp trở nên lỗi thời: những cầu thủ có thể kết thúc một trận đấu bằng nửa cơ hội. Một pha bóng không hẳn là cơ hội, chỉ đủ để đặt chân vào đúng chỗ, và tỷ số đổi chiều. Một ghi chú nhỏ về cách câu chuyện này được kể lại trên mạng. Vài bản tin tiếng Anh gán trận đấu này cho Jorge Jesus bên phía Bồ Đào Nha. Đó là lỗi biên tập, không phải lỗi chiến thuật. Nhưng nó nhắc tôi rằng phần lớn những gì khán giả biết về một trận đấu được viết ra bởi người không ngồi trong phòng họp báo. Điều đáng nói về khối phòng ngự của Wales là nó vận hành đúng như thiết kế trong phần lớn thời gian. Bồ Đào Nha cầm bóng, xoay từ cánh này sang cánh kia, thử những đường bóng vào vùng giữa hàng thủ và tiền vệ. Wales đóng cánh cửa đó lại. Danny Ward không phải bay người liên tục. Anh đứng đúng chỗ, đọc đúng hướng, và phần lớn những gì Bồ Đào Nha tạo ra chỉ là những đường bóng đi ngang vòng cấm mà không ai chạm vào. Nhưng cái giá của sự gọn ghẽ ấy là toàn bộ phần sân còn lại. Trong hiệp một, Wales gần như không có pha phản công nào đủ để đội hình dâng lên. Brennan Johnson bị cô lập ở cánh, phải đợi bóng dài từ tuyến dưới trong khi hai tiền vệ trung tâm vẫn đứng cách anh hai mươi mét. Muốn phản công, bạn cần người. Wales chọn giữ người ở nhà. Điều đó có nghĩa là trong suốt hơn một giờ, kế hoạch của Bellamy chỉ có một đường sống: giữ sạch lưới. Và đó là loại kế hoạch mà chỉ cần một tia may mắn đi ngược chiều là đổ. Tia may mắn ấy xuất hiện ở khoảnh khắc Ben Davies đưa chân ra. Quả bóng đổi hướng. Trận đấu kết thúc về mặt chiến thuật ngay từ giây phút đó. Tôi từng viết rằng bóng đá hiện đại không giết chết sự ngẫu hứng, nó chỉ nhốt sự ngẫu hứng trong một chiếc lồng chiến thuật. Ở Lisbon, chiếc lồng ấy được dựng lên rất kỹ, bởi một đội biết chính xác mình muốn gì. Và rồi một quả bóng chạm ống đồng đã mở cửa lồng ra. Sự thay đổi đến ngay khi Wales không còn gì để mất. Họ đẩy tuyến phòng ngự lên, Johnson có khoảng trống để chạy, và lần đầu tiên trong trận, Bồ Đào Nha phải lùi lại. Cú sút của Johnson dội xà ngang. Cú dứt điểm của Koumas bị Rúben Dias chặn lại bằng một pha can thiệp mà tôi đã xem lại ba lần — Dias đọc tình huống trước khi Koumas kịp đặt chân. Có một cách đọc dễ chịu cho Wales: đội bóng của Bellamy đã chiến đấu đến phút cuối, suýt lấy được một điểm trước đối thủ trên cơ. Cách đọc đó đúng về mặt cảm xúc. Nhưng còn một cách đọc khác, lạnh hơn. Trong mười lăm phút ấy, Bồ Đào Nha giảm nhịp. Họ không còn dâng cao tìm bàn thứ hai, chuyền bóng an toàn hơn, giữ người ở lại phía sau. Đó là cách một đội lớn quản lý trận đấu khi đã có thứ mình cần. Nói cách khác, thứ Wales có được ở cuối trận không hoàn toàn do Wales tạo ra. Một phần của nó do Bồ Đào Nha cho. Wales không cần một Messi để thắng; họ cần một Messi để quên rằng mình đang thua. Mười lăm phút cuối ở Lisbon là một dạng quên như thế, và nó có mùi nguy hiểm, vì nó khiến người ta nhớ đến những cơ hội hơn là nhớ đến bảy mươi lăm phút không có cơ hội nào. Có một chi tiết tôi để ý ở khán đài khách. Khi trọng tài thổi hết trận, các cổ động viên Wales vỗ tay. Không phải vỗ tay cuồng nhiệt. Một tràng vỗ tay đều, chậm, kéo dài chừng bốn mươi giây. Rồi họ im. Tiếng vỗ tay ở khán đài khách không phải lúc nào cũng là niềm vui; có khi nó chỉ là tiếng vọng của nỗi sợ vừa được hoãn lại. Họ vỗ tay vì đội đã không thua đậm. Họ im vì đội đã không thắng. Và đây là chỗ tôi muốn phản biện chính mình. Người ta có thể nói: với đội hình này, trước đối thủ này, ở sân này, đứng thấp là lựa chọn duy nhất đúng. Bellamy mang đến một đội bóng được tổ chức tốt, không hoảng loạn, không tự bắn vào chân mình. Nếu quả bóng không chạm ống đồng của Ben Davies, chúng ta có thể đang ngồi viết về một trận hòa không bàn thắng đầy bản lĩnh. Đó là một lập luận hoàn toàn hợp lý. Tôi vẫn không mua nó. Một kế hoạch mà đường sống duy nhất là đừng để thủng lưới trong chín mươi phút trước một đội có khả năng kết thúc từ nửa cơ hội không phải là kế hoạch, đó là canh bạc có xác suất thấp được trình bày như một triết lý. Sự kiên cường không phải là chiến thuật. Nó là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ. Điều khiến tôi nghi ngờ hơn cả là khoảng thời gian. Nếu Bellamy thật sự tin đội mình có thể phản công, Wales đã phải tạo ra ít nhất một pha bóng nguy hiểm trước khi bị dẫn. Họ không làm được. Phải đến khi Bồ Đào Nha mất động lực dâng cao, phải đến khi chiếc lồng được mở ra từ phía bên kia, Wales mới dám bước ra. Những điểm số kiểu này chỉ đến một lần, và chúng không bao giờ lặp lại theo kế hoạch. Chỗ tôi có thể sai: có thể đây chính là giai đoạn cài đặt. Bellamy mới nắm đội, cầu thủ trẻ đang học một hệ thống mới, và việc xây một khối phòng ngự đủ tin cậy trước khi xây một hàng công là trình tự bình thường. Không loại trừ khả năng đó. Nhưng trình tự ấy cần một dấu hiệu tiến bộ, và dấu hiệu ấy phải xuất hiện trước phút thứ bảy mươi lăm. Trận tiếp theo sẽ trả lời hộ tôi. Nếu Wales lại tạo ra pha bóng nguy hiểm đầu tiên sau phút bảy mươi lăm, chúng ta sẽ biết đó là kế hoạch, chứ không phải tai nạn. Và nếu đúng như vậy, thì đội bóng của Bellamy không gục vì một quả bóng chạm ống đồng của Ben Davies. Nó gục vì đã quyết định từ trước trận rằng mình không có quyền thắng.