Zhao Xintong và cái giá của ngôi số một: Khi nhà vô địch thế giới bị đọc bài từng cú đánh

Trong ba trận gần nhất, tỷ lệ thắng frame của Zhao Xintong đã tụt xuống dưới ngưỡng 50%. Với một tay cơ từng bước vào mùa giải với tư cách nhà vô địch thế giới và người giữ vị trí số một bảng xếp hạng theo tiền thưởng, con số ấy không phải một vết xước nhỏ. Nó là tín hiệu đầu tiên của một quá trình mà giới snooker Anh chưa đặt đúng tên: quá trình bị đối thủ đọc bài.

Tôi theo dõi Zhao từ những ngày cậu ấy còn là hiện tượng của các vòng loại. Ở tuổi 43, tôi đã chứng kiến đủ nhiều nhà vô địch thế giới bước vào mùa giải kế tiếp để nhận ra một quy luật không nằm trong bất kỳ bảng thống kê nào. Người mới đăng quang ở Crucible luôn bước vào mùa sau với hai thứ hành lý: chiếc cúp và một bản hướng dẫn sử dụng chính mình mà đối thủ đã viết xong thay họ. Câu chuyện của Zhao tại Northern Ireland Open 2026, nơi cậu ấy để thua Gao Yang ngay vòng một tại Waterfront Hall, Belfast, là chương đầu tiên của cuốn hướng dẫn ấy.

Bối cảnh cần được đặt đúng chỗ. Zhao không sa sút vì mất phong độ theo nghĩa thể lực hay kỹ thuật cơ bản. Cú đánh của cậu ấy vẫn sạch, vẫn đúng nhịp, vẫn giữ được độ chính xác mà rất ít tay cơ châu Á đạt tới ở độ tuổi này. Vấn đề nằm ở chỗ khác: sau khi lên ngôi số một, mỗi trận đấu của Zhao không còn là một trận đấu. Nó là một buổi học mà toàn bộ làng snooker chuyên nghiệp cùng tham dự, với băng ghi hình làm giáo trình và mỗi đối thủ là một học viên đang ghi chép.

Hãy nhìn vào lịch thi đấu dày đặc: Wuhan Open, British Open, English Open, Shenzhen Open, International Championship, rồi Players Series. Đây là cấu trúc của snooker hiện đại, nơi một tay cơ hàng đầu chơi hàng chục trận chính thức mỗi mùa, mỗi trận được ghi lại từ nhiều góc máy, mỗi pha xử lý được đưa lên mạng trong vòng vài giờ. Với một tay cơ tầm trung, sự phơi bày ấy không thành vấn đề. Với nhà vô địch thế giới, nó là một cuộc giải phẫu công khai không có hồi kết.

Điều mà tôi quan sát thấy ở Zhao trong giai đoạn này là sự chậm lại trong các pha quyết định. Không phải chậm về mặt thời gian suy nghĩ, mà chậm về mặt lựa chọn. Những tay cơ từng đánh bóng theo bản năng giờ bắt đầu cân nhắc lại phương án thứ hai, thứ ba. Đó là dấu hiệu của một người đang cố gắng chơi theo cách mà người khác mong đợi, thay vì chơi theo cách mình giỏi nhất. Khi một nhà vô địch bắt đầu tự vệ, cú đánh mất đi sự tự nhiên vốn là vũ khí mạnh nhất của cậu ta.

Đối thủ của Zhao giờ đây không còn đánh để thắng. Họ đánh để không thua trước, rồi chờ. Gao Yang, Chang Bingyu, Wu Yize, những cái tên trẻ của snooker Trung Quốc, đều hiểu rằng đối đầu với Zhao ở thế đôi công là tự sát. Chiến thuật của họ là kéo dài frame, đẩy bóng vào các vị trí an toàn, buộc Zhao phải là người phá vỡ thế cân bằng. Và khi Zhao phá vỡ, sai lầm xuất hiện. Ở đẳng cấp này, sai lầm không cần lớn. Một quả safety lỏng, một cú cắt bóng thiếu lực, một pha để bóng gần túi đối phương, thế là đủ để một tay cơ như Judd Trump hay Mark Selby kết liễu frame.

Đây là điểm mà tôi muốn dừng lại lâu hơn, bởi nó thường bị đọc sai. Người ta nói Zhao đang khủng hoảng phong độ. Tôi không nghĩ vậy. Cậu ấy đang ở trong giai đoạn mà tôi gọi là giai đoạn bị định giá lại: mọi đối thủ đều biết chính xác điểm mạnh và điểm yếu của cậu ấy, trong khi cậu ấy chưa kịp xây dựng một phiên bản mới của chính mình. Đây là bài toán mà Neil Robertson từng gặp sau khi lên ngôi số một, và là bài toán mà Shaun Murphy từng vật lộn suốt nhiều mùa. Không ai giải được nó bằng cách đánh hay hơn. Người ta giải nó bằng cách đánh khác đi.

Nhìn sang bóng rổ, tôi thấy một phép so sánh khá sát. Khi một cầu thủ trở thành siêu sao tấn công, các đội phòng ngự lập tức xây dựng hệ thống riêng để đối phó với anh ta. Phản ứng của siêu sao không phải là ném giỏi hơn, mà là trở thành người kiến tạo, kéo giãn phòng ngự, tạo khoảng trống cho đồng đội. Zhao đang ở đúng ngã rẽ ấy. Cậu ấy cần học cách thắng bằng những frame xấu, bằng những trận đấu không đẹp, bằng những chiến thắng 4-3 mà không ai nhớ một cú century nào. Đó là kỹ năng của nhà vô địch trưởng thành, khác hoàn toàn với kỹ năng của nhà vô địch lần đầu.

Có một chi tiết trong bài phân tích gốc khiến tôi chú ý: việc Zhao thua ngay vòng một trước một đối thủ đồng hương bị mô tả là "khởi đầu tồi tệ". Cách mô tả ấy đúng về mặt kết quả nhưng sai về mặt ý nghĩa. Thua Gao Yang không phải là thảm họa. Nó là hệ quả tất yếu của một lịch thi đấu không cho phép nhà vô địch có thời gian nghỉ ngơi và tái tạo. Mùa giải snooker hiện đại vận hành như một dây chuyền, và nhà vô địch thế giới là người bị đẩy lên dây chuyền ấy với tần suất dày nhất. Thể lực không phải vấn đề lớn nhất. Vấn đề là không có khoảng trống để thay đổi.

Tôi từng dẫn chương trình phân tích một trận Liverpool hòa Manchester City và dùng dữ liệu tracking để chỉ ra rằng pressing không phải là chạy nhiều, mà là chạy đúng chỗ. Nguyên lý ấy áp vào snooker cũng đúng. Zhao không cần đánh nhiều hơn. Cậu ấy cần đánh đúng chỗ hơn, và quan trọng hơn, cần ngừng đánh ở những chỗ mà đối thủ đã chờ sẵn. Sự nghiệp của một tay cơ hàng đầu không được quyết định bởi những cú đánh đẹp nhất, mà bởi khả năng loại bỏ những cú đánh không cần thiết.

Có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đặt lên bàn. Nhiều người cho rằng Zhao cần một huấn luyện viên tâm lý, hoặc cần nghỉ ngơi vài tuần, hoặc cần thay đổi cây cơ. Tôi cho rằng thứ cậu ấy cần là một đối thủ khó chịu trong phòng tập. Một người sẵn sàng chơi những frame nhàm chán, an toàn, kéo dài, để buộc cậu ấy phải học lại từ đầu cách giành chiến thắng khi cú đánh không vào. Ở tuổi 43, tôi đã thấy quá nhiều tài năng trẻ tan biến vì không ai dạy họ điều này. Zhao có đủ tài năng để không nằm trong số đó, nhưng tài năng không phải là thứ đang thiếu. Thứ đang thiếu là sự kiên nhẫn với chính mình.

Và đây là điều tôi muốn nhấn mạnh với những ai đang vội kết luận về sự sa sút của Zhao. Trong lịch sử snooker, rất ít nhà vô địch thế giới bảo vệ được phong độ ngay mùa giải kế tiếp. Ronnie O'Sullivan từng có những giai đoạn dài im lặng. Mark Selby từng trải qua những tháng ngày bị đọc bài đến mức không thắng nổi một trận vòng loại. Sự khác biệt giữa người trụ lại và người biến mất không nằm ở tài năng, mà ở khả năng chấp nhận rằng mình đã trở thành mục tiêu, và học cách sống với điều đó.

Nhìn về International Championship diễn ra từ 31 tháng 10 đến 7 tháng 11, tôi không kỳ vọng Zhao sẽ thắng. Tôi kỳ vọng cậu ấy sẽ chơi khác. Nếu trong vài tháng tới, cậu ấy xuất hiện với một lối chơi chậm hơn, an toàn hơn, ít cú century hơn nhưng nhiều frame thắng hơn, thì đó là dấu hiệu của một nhà vô địch đang trưởng thành. Còn nếu cậu ấy tiếp tục cố gắng đánh như cũ và chờ phong độ trở lại, thì câu chuyện sẽ kéo dài hơn nhiều so với những gì người hâm mộ mong đợi.

Trong snooker, cũng như trong mọi môn thể thao đối kháng, nhà vô địch không phải người không bao giờ bị đọc bài. Nhà vô địch là người viết lại cuốn sách về chính mình nhanh hơn tốc độ đối thủ đọc nó. Zhao Xintong đang ở giữa trang đầu tiên của cuốn sách mới. Điều duy nhất còn chờ là cậu ấy có chịu cầm bút hay không.