Sáu bàn sau bốn vòng: hàng công V.League mở cửa đội tuyển, và một khoảng trống chưa ai lấp

Phút 68, một đường tạt thấp từ cánh phải đi vào vòng cấm. Lương Chí Khai lao ra phá bóng, nhưng cú phá chỉ đưa trái bóng tới chân Olaha Mạnh Dũng ở rìa vòng cấm. Cú sút đầu tiên bị chặn lại, bóng bật ra trước mặt, và Olaha đá bồi vào lưới. Một bàn thắng gọn gàng, không có gì để giật mình. Tôi ngồi lại rất lâu sau pha bóng ấy, bởi đó là kiểu bàn thắng tôi đã thấy hàng trăm lần trên các sân V.League, và cũng là kiểu bàn thắng tôi đã thấy bị vô hiệu hóa hàng trăm lần mỗi khi đối thủ chịu lùi về thấp. Bóng lăn trên cỏ, nhưng thật ra nó lăn qua phận người. Bốn vòng đấu, sáu bàn thắng đến từ bốn chân sút: Nguyễn Tiến Linh hai bàn, Lê Phát hai bàn, Olaha Mạnh Dũng một bàn, Nguyễn Tuấn Hải một bàn. Phía bên kia tờ giấy, Gia Hùng và Việt Cường vẫn đứng ở số không. Đó là toàn bộ dữ kiện tôi có trong tay, và tôi muốn nói ngay từ đầu rằng nó mỏng hơn vẻ ngoài của nó. Bối cảnh thì ai cũng biết. Nguyễn Xuân Son vắng mặt dài hạn, và vị trí tiền đạo mũi nhọn của đội tuyển Việt Nam mất đi điểm tựa quen thuộc. HLV Kim Sang Sik bước vào một chu kỳ mà chỗ đứng cao nhất trên hàng công không còn là nơi yên ổn. Ba vòng đấu nữa sẽ trôi qua trước khi đội tuyển hội quân. Ông có một cửa sổ FIFA khoảng mười ngày để lắp ghép những con người đang chơi trong những hệ thống khác nhau thành một hàng công có nghĩa. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở V.League qua nhiều mùa, tôi cho rằng cặp bài trùng khả dĩ nhất lúc này là Tiến Linh đá cao nhất, Tuấn Hải lùi sau đóng vai người chạy. Đánh đầu và khả năng có mặt đúng lúc trong vòng cấm là hai phẩm chất mà bất kỳ ai từng ngồi trên khán đài theo dõi đội tuyển đều nhận ra là thứ Việt Nam cần. Cấu trúc ấy thuộc về những đường tạt bóng và bóng hai, hơn là những pha ban bật kiểm soát. Olaha là nhân tố đáng bàn nhất, và cũng là nhân tố bị hiểu sai nhiều nhất. Anh chơi được nhiều vị trí trên hàng công, sút xa tốt, và điều đó giải phóng Kim Sang Sik khỏi bài toán thay người một đổi một cho Xuân Son. Nhưng hãy nhìn lại bàn thắng ở phút 68: tạt bóng, phá bóng, sút bị chặn, đá bồi. Bàn thắng ấy thuộc về bản năng trong vòng cấm, hơn là của một cầu thủ kiến thiết. Kiểu tiền đạo như vậy thường gặp khó khi đối thủ đá khối thấp, đông và kỷ luật — đúng kiểu đối thủ mà Việt Nam gặp nhiều nhất ở đấu trường khu vực. Sút xa là một phẩm chất đẹp, nhưng nó thuộc nhóm sự kiện có độ lặp lại thấp. Một cú sút từ ngoài vòng cấm thành bàn thường được nhớ lâu hơn tần suất thật của nó, và tôi không muốn một cầu thủ bị đánh giá bằng thứ hào quang hiếm hoi ấy. Rồi còn chi phí hòa nhập. Một tiền đạo vừa hoàn tất thủ tục nhập tịch bước vào một cửa sổ mười ngày, không có lịch sử tập luyện cùng đồng đội, sẽ mang theo một khoản nợ mà phong độ ở CLB không hề phản ánh. Mười ngày không đủ để học cách đồng đội chuyền bóng, chạy chỗ và hiểu nhau trong im lặng. Ở chiều ngược lại, Lê Phát đang tạo ra một áp lực rất cụ thể. Hai bàn thắng, so với số không của Gia Hùng và Việt Cường, là một lập luận công khai. Nó không cho phép ai bỏ qua cậu ấy một cách dễ dàng. Tôi thích những lập luận như vậy, vì chúng buộc quyền quyết định phải tự bảo vệ mình trước công chúng. Đi tìm tiếng người trong tiếng bóng, tôi nghe thấy một điều khác trong bốn vòng đấu này. Tin vui mà người ta nói tới thuộc về độ sâu và sự kế thừa, hơn là về chiến thuật. Không có sơ đồ mới, không có cách gây áp lực mới, không có ý tưởng triển khai bóng mới. Chỉ có bốn cái tên cùng ghi bàn. Một HLV trưởng đội tuyển có thể hài lòng với điều đó, nhưng chưa ai nên gọi đó là một bước tiến. Điểm mù nằm ở chỗ khác. Bốn vòng đấu là một mẫu quá nhỏ để nói về phong độ, và nó càng nhỏ hơn khi thiếu mọi thứ khác: không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có số pha dứt điểm, không có dữ liệu về khả năng tạo cơ hội. Chúng ta chỉ có số bàn. Và nền bóng đá này thường mắc lỗi xây dựng ký ức tập thể trên số bàn thắng, rồi thất vọng khi những trận đấu lớn đòi hỏi nhiều hơn thế. Có một dạng ký ức khác len vào đây. Người ta ghi bàn bằng chân, nhưng tôi viết bằng những vết sẹo. Rất nhiều lần, một tiền đạo nổi lên ở V.League được đưa lên đội tuyển như một lời hứa, rồi trận đầu tiên gặp một khối phòng ngự lùi sâu, cậu ấy đứng giữa hai hậu vệ và không chạm được bóng. Ký ức ấy khiến tôi đọc những bàn thắng của tháng này bằng sự dè dặt. Khả năng chuyển hóa từ CLB lên đội tuyển phụ thuộc vào kiểu bàn thắng, chứ không phụ thuộc vào số lượng bàn. Một tiền đạo ghi bàn bằng đầu từ những quả tạt có thể lặp lại điều đó trước hàng thủ đông người. Một tiền đạo ghi bàn bằng cú sút xa thì khó lặp lại hơn nhiều, và các trận đấu ở đấu trường khu vực hiếm khi cho anh ta khoảng trống để thử. Ở tuổi 54, tôi hiểu rằng ánh đèn sân vận động soi rọi cả đời người. Ba vòng đấu nữa sẽ trả lời ai xứng đáng được gọi. Nhưng thứ đáng để theo dõi nằm ở cách ghi bàn: ai ghi được bàn theo cách có thể lặp lại trước một hàng thủ lùi sâu. Nếu Tiến Linh tiếp tục ghi bàn bằng đầu từ những quả tạt, đó là tín hiệu bền. Nếu Olaha ghi thêm một bàn từ ngoài vòng cấm, đó là một khoảnh khắc đẹp, chưa phải một hệ thống. Sân không người, nhưng tiếng vỗ tay vẫn còn đâu đó trong ký ức. Đội tuyển sẽ hội quân, và Kim Sang Sik sẽ phải chọn. Lựa chọn của ông có thể đúng hoặc sai, nhưng cách chúng ta đọc nó nên chậm lại một nhịp. Sáu bàn sau bốn vòng là một khởi đầu tử tế. Nó chưa đủ để gọi là một giải pháp.