El-Shenawy và cuộc gọi tên ở Cairo: khi thủ môn số một bị đặt ngoài khung thành

"Tôi có thể nói rằng tôi loại El-Shenawy vì chấn thương, nhưng đây là những lựa chọn của tôi, dù cậu ấy có chấn thương hay không." Hossam Hassan nói câu đó trong phòng họp báo ở Cairo, trước trận Ai Cập tiếp Angola ở vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2027. Ông không chờ ai hỏi trước. Ông mở lời về Mohamed El-Shenawy trước cả khi phóng viên kịp đặt câu hỏi. Thủ môn của Al Ahly, người từng giữ khung thành "Những chú đại bàng" qua nhiều giải đấu lớn, bị loại khỏi đợt tập trung lần này. Lý do được gọi tên là chuyên môn thuần túy. Tôi đọc lại đoạn ấy nhiều lần, rồi dừng ở một câu khác trong cùng buổi họp báo: El-Shenawy từng bị xem như đã hết thời, từng không được thi đấu cho câu lạc bộ, rồi chính đội tuyển quốc gia đưa cậu ấy trở lại đúng phong độ. Moscow dạy tôi rằng chuẩn bị bắt đầu từ việc gọi đúng tên người khác. Ở Cairo lần này, cái tên được gọi rất đúng — để rồi bị đặt ra ngoài danh sách. Ai Cập nằm ở bảng Hai vòng loại 2027, cùng Angola, Malawi và Nam Sudan. Thầy trò Hossam Hassan tiếp Angola trên sân Cairo, rồi hành quân tới Juba gặp Nam Sudan, khép lại đợt tập trung bằng một trận giao hữu với Nam Phi. Ba trận trong một cửa sổ thi đấu, hai chặng di chuyển khác nhau về cự ly lẫn khí hậu. Với một đội bóng được xem là ông lớn của bóng đá châu Phi, đây là lịch thi đấu thuận lợi về mặt kết quả, nhưng không hề nhẹ về mặt thể lực. El-Shenawy là cái tên đặc biệt trong bóng đá Ai Cập. Anh là thủ môn của Al Ahly, câu lạc bộ giàu thành tích nhất châu lục, và là một trong những gương mặt được cổ động viên nhà yêu mến nhất. Ở một nền bóng đá mà trục Al Ahly — Zamalek chi phối cả danh sách triệu tập lẫn ghế huấn luyện, việc gạt một thủ môn trụ cột của Al Ahly ra khỏi đợt tập trung chẳng bao giờ là chuyện nhỏ. Hossam Hassan hiểu điều đó hơn ai hết. Ông từng là ngôi sao của cả Al Ahly lẫn Zamalek, từng sống trong áp lực của hai phía khán đài ấy suốt sự nghiệp cầu thủ. Thế nên khi ông chủ động nói về quyết định này trước khi bị hỏi, đó là một hành động được tính toán. Năm 2026, trong sân trống, tôi nghe rõ mỗi trận đấu vẫn có hơi thở riêng. Buổi họp báo ở Cairo có nhịp thở của một người biết tin mình sắp bị chất vấn. Điểm cần đọc nằm ở chỗ hai phát biểu của cùng một người được đặt cạnh nhau. Một mặt, huấn luyện viên khẳng định quyết định là chuyên môn thuần túy. Mặt khác, chính ông kể lại việc El-Shenawy từng bị coi là hết thời và đã trở lại nhờ đội tuyển quốc gia. Hai câu ấy không mâu thuẫn về logic, nhưng chúng tạo ra một khoảng trống đáng chú ý: nếu thủ môn ấy vừa trở lại đúng phong độ nhờ chính màu áo này, thì việc loại anh ấy ngay ở đợt tập trung kế tiếp cần một lời giải thích rõ hơn hai chữ "chuyên môn". Trong bóng đá đội tuyển, một thủ môn kỳ cựu bị gọi là "loại vì chuyên môn" thường rơi vào một trong ba tình huống. Thứ nhất, phong độ hoặc thể trạng đã xuống thật. Thứ hai, đó là bước mở đầu của một kế hoạch chuyển giao thế hệ ở vị trí gác đền. Thứ ba, đó là xoay tua nhắm vào một đối thủ cụ thể và một lịch thi đấu cụ thể. Với lịch thi đấu của Ai Cập lần này, khả năng thứ ba đáng được cân nhắc nghiêm túc. Một trận sân nhà ở Cairo, một chuyến đi xa tới Juba, rồi một trận giao hữu. Với một thủ môn đã ở giai đoạn sau của sự nghiệp, việc giữ anh ấy cho trận sân nhà, hoặc để anh ấy nghỉ hẳn đợt này nhằm bảo toàn thể lực cho chặng đường dài hơn, là cách quản lý tải trọng bình thường ở cấp độ đội tuyển. Trận giao hữu với Nam Phi nằm ở cuối đợt càng cho thấy đây là một cửa sổ mang tính thử nghiệm, không phải một cuộc thanh trừng. Nhưng có một tầng khác, và tôi cho rằng đó mới là tầng thật của câu chuyện. Hossam Hassan nói "đây là lựa chọn của tôi, dù cậu ấy có chấn thương hay không". Ông chủ động từ chối tấm khiên chấn thương — thứ mà bất kỳ huấn luyện viên nào cũng có thể dựng lên để làm dịu dư luận. Việc từ chối ấy biến quyết định từ một ca chấn thương thành một thông điệp về tiêu chuẩn. Ông đang nói với cả đội rằng vị trí số một không được giữ bằng tên tuổi hay bằng quá khứ, mà bằng trạng thái hiện tại. Đây là kiểu người quản lý toàn quyền, mẫu huấn luyện viên nắm cả quyền chọn người lẫn quyền giải thích. Ông vẫn gọi El-Shenawy là "một trong những thủ lĩnh" và nói mình trân trọng cậu ấy. Những lời ấy mang trọng lượng thật. Trong một phòng thay đồ có tầng lớp lãnh đạo rõ ràng, gạt người đứng đầu tầng lớp ấy ra ngoài mà vẫn giữ được sự tôn trọng công khai đòi hỏi phải nói năng rất có ý thức. Ông giữ cả hai thứ cùng lúc: quyền lực và thể diện cho người bị loại. Một bản hợp đồng không thành công bởi chữ ký, mà bởi cái tên được đối xử ra sao. Ở đây chẳng có hợp đồng nào được ký, nhưng nguyên tắc thì giống nhau. Cách một huấn luyện viên đối xử với cái tên lớn nhất trong danh sách sẽ được cả phòng thay đồ ghi nhớ lâu hơn chính quyết định ấy. Cách đọc phổ biến bên ngoài là El-Shenawy đang bị truất ngôi. Tôi nghi ngờ cách đọc ấy. Một thủ môn bị loại trong một cửa sổ thi đấu có ba trận, trong đó có một trận giao hữu, và bị loại bằng ngôn ngữ tôn trọng, thường là người được xoay tua chứ không phải người bị gạch tên vĩnh viễn. Nếu đây là một cuộc chuyển giao thế hệ thật, huấn luyện viên sẽ không cần kể lại câu chuyện hồi sinh của chính người bị loại. Một cách đọc khác cũng đáng nghi ngờ: cho rằng đây là câu chuyện cá nhân, một sự lạnh nhạt giữa thầy và trò. Không có dữ kiện nào trong những phát ngôn công khai ủng hộ cách đọc đó. Áp lực ở đây mang tính cấu trúc nhiều hơn. Ai Cập xây dựng đội tuyển quanh nguồn lực trong nước, mà trung tâm của nguồn lực ấy là Al Ahly và Zamalek. Bất kỳ thủ môn nào của Al Ahly bị đặt ra ngoài cũng tạo ra một câu hỏi về thiên vị, dù câu hỏi ấy có cơ sở hay không. Người ta không tranh luận về phong độ; người ta tranh luận về màu áo câu lạc bộ. Kẻ giữ nhịp không chạy nhanh nhất, anh ta chạy đủ đường. Trong câu chuyện này, người giữ nhịp là huấn luyện viên, và ông đang chạy một quãng đường dài hơn một trận đấu: quãng đường xây dựng tiêu chuẩn cho cả một chiến dịch vòng loại. Dấu hiệu cần theo dõi không nằm ở họp báo. Ở tuổi 68, tôi ký gửi niềm tin vào những người kể chuyện tiếp theo, nhưng trước khi giao lại câu chuyện, tôi vẫn muốn biết một điều: ai đứng trong khung thành ở Cairo trước Angola, và ai đứng ở Juba trước Nam Sudan. Nếu là hai cái tên khác nhau, đây là xoay tua. Nếu là cùng một cái tên trẻ, đó là một cuộc chuyển giao đã bắt đầu. Danh sách triệu tập lần sau sẽ nói nhiều hơn mọi lời giải thích.